Penaethiaid ambiwlans benywaidd y DU yn myfyrio ar arweinyddiaeth cyn Diwrnod Rhyngwladol y Menywod

06.03.26

Mae dau bennaeth ambiwlans wedi siarad yn agored am eu taith arweinyddiaeth cyn Diwrnod Rhyngwladol y Menywod (dydd Sul 8 Mawrth 2026).

Mae Emma Wood a Maxine Paterson, yr unig brif weithredwyr ambiwlans benywaidd yn y DU, wedi rhannu eu profiad o arwain dan bwysau, chwalu rhwystrau a beth mae'n ei olygu i fod yn fenywod ar y brig.

Ymunodd Emma â Gwasanaeth Ambiwlans Cymru ym mis Hydref ac mae ganddi ddau ddegawd o brofiad fel cyfarwyddwr ar lefel Bwrdd ar draws y sectorau cyhoeddus a phreifat.

Mae ei rolau blaenorol yn cynnwys Cyfarwyddwr Strategol Adnoddau Dynol yn Heddlu Avon a Gwlad yr Haf a Phrif Swyddog Pobl a Dirprwy Brif Weithredwr yn Ymddiriedolaeth Sefydledig GIG Ysbytai Prifysgol Bryste a Weston.

Mae gan y fam i dri o blant radd mewn Seicoleg ac Addysg, gradd feistr mewn Ymarfer Proffesiynol Integredig ac mae'n Gymrawd o'r Sefydliad Siartredig Personél a Datblygu.

Penodwyd Maxine yn Brif Weithredwr Dros Dro yng Ngwasanaeth Ambiwlans Gogledd Iwerddon fis Ebrill diwethaf ar ôl gwasanaethu fel Dirprwy Brif Weithredwr ers 2023.

Ymunodd â'r gwasanaeth yn 2020 fel Cyfarwyddwr Cynllunio, Perfformiad a Gwasanaethau Corfforaethol ar ôl dal rolau uwch yn y maes Iechyd a Gofal Cymdeithasol o fewn y Sefydliad Gwasanaethau Busnes yn flaenorol.

Mae gan Maxine radd mewn Rheoli Busnes a diploma ôl-raddedig mewn Rheoli Canolfannau Cyswllt a Chomisiynu Iechyd.

Mae Diwrnod Rhyngwladol y Menywod yn ddiwrnod byd-eang sy'n dathlu cyflawniadau cymdeithasol, economaidd, diwylliannol a gwleidyddol menywod wrth alw am weithredu cyflymach tuag at gydraddoldeb rhywiol. 

Sut fyddech chi'n disgrifio eich arddull arwain?

Emma: Rwy'n empathig ac yn dosturiol ond rwyf hefyd yn ymroddedig i gyflawni’r dasg. Rwy'n hoffi gwneud newid ystyrlon, yn enwedig o ran canlyniadau i gleifion a phrofiad staff. Fy hoff beth yw arwain ochr yn ochr â phobl ond nid wyf yn ofni bod yn gyfeiriadol ychwaith.

Maxine: Uniongyrchol, wedi fy ngwreiddio mewn gwerthoedd ac â meddylfryd systemig. Rwy'n arwain, fel Emma, ​​mewn amgylchedd lle mae penderfyniadau'n cael canlyniadau uniongyrchol i ddiogelwch cleifion, felly mae eglurder yn bwysig. Rwy'n credu mewn bod yn weladwy, gosod disgwyliadau a chreu amgylchedd lle gall pobl siarad yn onest am risg a pherfformiad. Mae tosturi yn llunio sut rydym yn arwain; mae disgyblaeth yn sail i sut rydym yn perfformio. Mewn gofal brys, ni allwch wahanu'r ddau.

Dywedwch wrthym am unigolyn neu brofiad a ddiffiniodd eich dull o arwain.

Emma: Roeddwn i'n newydd i'r sector cyhoeddus a dangosodd fy rheolwr lawer iawn o dosturi a hyblygrwydd wrth lywio cyfnod o newid personol. Heb ei gefnogaeth, ni fyddwn wedi gallu parhau yn y swydd. Roedd hefyd yn fodel rôl da iawn o ran gosod cyfeiriad a herio'r status quo. Yn yr un modd, rydw i wedi dysgu gwersi pwysig o gael fy arwain yn wael – dysgodd y profiadau hynny i mi sut i beidio â bod yn arweinydd. Pan fyddaf yn sylwi ar yr ymddygiadau hynny ynof fy hun, rwy'n cofio tynnu'n ôl.

Maxine: Er fy mod i wedi cael llawer o brofiadau i dynnu arnynt drwy gydol fy ngyrfa, mae camu i'r swydd hon ym mis Ebrill 2025 yn ystod pwysau system parhaus wedi dylanwadu'n ddwfn arnaf. Mae arwain drwy oediadau mewn ysbytai a heriau yn y gweithlu wedi dangos i mi nad yw arweinyddiaeth yn ymwneud ag aros am amodau perffaith; mae'n ymwneud â dod ag eglurder a sefydlogrwydd mewn rhai anodd. Bod yn agored am realiti wrth aros yn ddigynnwrf yw'r hyn sy'n meithrin ymddiriedaeth gyda'ch tîm a'r sefydliad.

Sut olwg sydd ar arweinyddiaeth dda ar y dyddiau anoddaf?

Emma: Mewn cyfnodau anodd mae'n rhaid i chi ganolbwyntio ond hefyd ymgysylltu â’r tîm o'ch cwmpas. Dywedodd mentor wrtha i unwaith am amgylchynu fy hun gyda phobl sy'n well na fi. Manteisio ar eu harbenigedd a chydnabod bod gwerth eu cefnogaeth yn bwysig yn ystod cyfnodau anodd, yn ogystal â chydnabod y straen personol ac osgoi syrthio i'r fersiwn waethaf ohonoch chi'ch hun o'i herwydd.

Maxine: Mae'n edrych fel atebolrwydd a gwelededd. Pan fydd pethau'n mynd yn anodd, ni all arweinwyr encilio i gyfarfodydd; mae angen iddynt fod yn bresennol, yn gwrando ac yn egluro penderfyniadau'n glir. Efallai na fydd pobl bob amser yn cytuno â chi, ond ni ddylent byth gael eu gadael i ddyfalu ble maen nhw'n sefyll.

Sut ydych chi'n cydbwyso brys gweithredol â newid diwylliannol a sefydliadol tymor hwy?

Emma: Mae'n anodd oherwydd eich bod chi'n cael eich tynnu i’r sefyllfa sydd o’ch blaen a’r argyfwng nesaf. I mi, mae'n ymwneud â grymuso eraill i fynychu'r gweithrediadau o ddydd i ddydd ond cael y prosesau uwchgyfeirio cywir ar waith fel eich bod chi'n rhan o'r broses pan fo angen – fel Prif Swyddog Gweithredol, chi yw'r swyddog atebol yn y pen draw o hyd. Ond mae'n rhaid i chi hefyd greu digon o le ar gyfer y darn strategol hirdymor. I mi, mae'n ymwneud ag edrych i fyny ac allan oherwydd os ydych chi'n edrych i mewn yn unig, dydych chi ddim yn tueddu i arloesi cystal.

Maxine: Mae brys gweithredol yn gyson; mae pwysau uniongyrchol arall bob amser yn mynnu sylw. Yr her yw canolbwyntio ar nodau tymor hwy pan fydd problemau heddiw yn teimlo'n fwy swnllyd. Mae'n rhaid i mi hefyd fesur ble y gallaf i, yn fy rôl, ychwanegu'r gwerth mwyaf. Mae angen i ni reoli risg heddiw wrth barhau i ddiogelu amser ac egni i gryfhau'r sylfeini ar gyfer yfory. Mae hynny'n gofyn am ddisgyblaeth ac eglurder ynghylch blaenoriaethau. Mae'n ymwneud â dal y ddau, hyd yn oed pan fydd yn anghyfforddus.

Pa rwystrau sy'n dal i fodoli i fenywod yn y gweithle?

Emma: Mae yna lawer o ffactorau sy'n effeithio ar fenywod yn y gweithle – mae rhai wedi'u hymgorffori mewn normau a thraddodiadau cymdeithasol o hyd. Roedd cael hyrwyddwyr a modelau rôl benywaidd yn bwysig i mi ochr yn ochr â hyrwyddwyr ac eiriolwyr gwrywaidd. Mae cael pobl sy'n credu ynoch chi a'r diwylliant cywir sy'n cefnogi twf a chael systemau cymorth ehangach wedi fy helpu i reoli cyfrifoldebau gofalu gyda fy nyheadau proffesiynol yn sicr.

Maxine: Mae arweinyddiaeth y gwasanaethau brys yn parhau i fod yn ddynion yn bennaf, yn enwedig ar lefel weithredol. Er bod cynnydd yn amlwg, mae llawer o fenywod yn dal i weld bod cynnydd yn arafu ar lefelau uwch gan nad yw'r ysgol bob amser yn ymestyn mor bell. Dw i'n meddwl bod gwelededd yn bwysig; dw i'n meddwl mai'r term yw 'ni allwch anelu at yr hyn na allwch ei weld' . Mae cynrychiolaeth barhaus yn bwysig, ond mae nawdd yr un mor bwysig. Roeddwn i’n ffodus i gael uwch arweinwyr a’m hanogodd i gamu ymlaen cyn i mi deimlo’n hollol barod a gwnaeth y gefnogaeth honno wahaniaeth sylweddol i’m hyder. Rwy'n ceisio gwneud yr un peth nawr, gan chwilio'n weithredol am fenywod sydd â photensial a sicrhau eu bod yn teimlo eu bod yn cael cefnogaeth i gymryd y cam nesaf.

Beth hoffech chi i arweinwyr benywaidd uchelgeisiol ei wybod am gamu i rolau uwch?

Emma: Mae'n rhaid i fenywod wybod eu bod nhw'n ddigon da. Efallai mai chi yw'r unig fenyw yn yr ystafell, ond ni ddylai hynny eich digalonni. Mae eich llais a'ch cyfraniadau yn bwysig a byddant yn wahanol - ac mae gwahanol yn beth da. Mi wnes i benderfyniad yn gynnar iawn yn fy ngyrfa nad oeddwn i'n mynd i drawsnewid fy hun yn fersiwn ohonof fy hun yr oeddwn i'n meddwl bod eraill yn ei ddisgwyl. Roeddwn i jyst yn mynd i fod ynof i fy hun.

Maxine: Mae'r rolau uwch arweinyddiaeth rydw i wedi'u dal wedi bod yn faethlon iawn. Maen nhw wedi fy ymestyn, fy herio ac wrth gwrs, er eu bod weithiau'n llawn straen, nhw hefyd yw'r penodau mwyaf boddhaol yn broffesiynol yn fy ngyrfa. Mae rhywbeth mor ystyrlon am allu dylanwadu ar newid ar raddfa fawr a chreu amodau lle gall eraill lwyddo. Felly, mae arweinyddiaeth yn ymwneud â dewrder ac nid perffeithrwydd. Os ydych chi'n cael eich llywio gan werthoedd, yn barod i weithio'n galed ac yn fodlon cymryd cyfrifoldeb, rydych chi'n perthyn i uwch arweinyddiaeth.

Thema eleni yw Rhoi i Ennill wrth symud ymlaen, beth fyddwch chi'n ei roi i ennill cydraddoldeb rhywiol?

Emma: I mi, mae'n ymwneud â rhoi fy eiriolaeth a'm hamser ond hefyd am roi fy hun yn gyfan gwbl. Mae llawer o arweinwyr yn teimlo pwysau i ddod i'r gwaith yn gwisgo mwgwd, ond rydw i eisiau dod i'r gwaith fel Emma. Rwy'n cyrraedd gyda'm holl obeithion ac uchelgeisiau, ond fy ngwendidau a'm hansicrwydd hefyd. Mae hynny'n bwysig ar gyfer cydraddoldeb rhywiol, oherwydd yn rhy aml mae menywod - yn enwedig menywod mewn swyddi arweinyddiaeth - yn teimlo bod yn rhaid iddynt ffitio i fowld penodol i gael eu cymryd o ddifrif ac nid yw hynny'n wir o gwbl.

Maxine: Byddaf yn rhoi nawdd gweithredol. Mae hynny'n golygu cefnogi menywod galluog i rolau heriol a sicrhau nad yw talent yn cael ei anwybyddu. Ni fydd cydraddoldeb yn newid trwy ddatganiadau yn unig. Rwy’n meddwl ei fod yn newid pan fydd arweinwyr yn gwneud dewisiadau bwriadol ynglŷn â chyfle.